Odruchy ustno-twarzowe w pracy neurologopedy - część III

W poprzednich artykułach przedstawiłam dwa najbardziej istotne odruchy związane z rozwojem niemowląt.

W tym artykule przyjrzymy się reszcie odruchów ustno-twarzowych, które łączą się z poprzednimi i wspólnie tworzą całość motoryki ustno-twarzowej.


ODRUCH KĄSANIA, GRYZIENIA I ŻUCIA

Odruchy te aktywują się w trakcie reakcji na głód. Odruch kąsania jest aktywnością obecną od urodzenia dziecka, a dominuje między 3 i 4 miesiącem życia. Wywołanie odruchu polega na dotyku górnych dziąseł w okolicach przyszłych kłów. W prawidłowej reakcji dochodzi do rytmicznego otwierania i zamykania żuchwy, które trwa tak długo, jak trwa stymulacja. Wygaszanie odruchu przypada na 6-7 miesiąc życia (okres rozszerzania diety i wyrzynanie się zębów) przekształcając się w żucie.

Odruch żucia pomaga w rozwoju mowy i artykułowaniu głosek : s,c,z,dz,cz,sz,rz. Niezintegrowany odruch żucia blokuje funkcjonowanie innych odruchów, obniża kontrolę ilości jedzenia oraz żucia adekwatnie do przełykania, powoduje odmawianie jedzenia twardych produktów oraz blokuje rozwój aparatu mowy. Integruje się między 7 a 9 rokiem życia, po wypadnięciu zębów mlecznych i pojawieniu się zębów stałych. Jest aktywny do końca życia.

Gryzienie związane jest z przygotowaniem pokarmów do żucia polegającym na oddzielaniu kawałków pożywienia. Prawidłowe gryzienie i kąsanie pomaga w rozwoju narządu mowy i w artykułowaniu głosek: d,b,p,l.


ODRUCH WYMIOTNY

Odruch wymiotny pojawia się w 1. tygodniu życia jako reakcja na nadmierne spożycie mleka czy innego płynu oraz połykania zbyt dużych ilości powietrza. Jako odruch ochronny funkcjonuje przez całe życie. Wywołanie odruchu polega na podrażnieniu tylnej części języka i/lub granicy podniebienia twardego z miękkim. W patologicznie działającym odruchu dziecko może objawiać: zaburzone oddychanie, ssanie i gryzienie języka, autostymulację reakcji wymiotnej (stałe wkładanie palca i/lub zabawek głęboko do jamy ustnej),zaburzone przełykanie, kąsanie, gryzienie, żucie.


ODRUCH RYJKOWY (TRĄBKOWY)

W okresie niemowlęcym schematy tego odruchu związane są z czynnością jedzenia. Wywołanie odruchu trąbkowego polega na dotyku warg niemowlęcia. Reakcją jest wyciągnięcie warg w „dzióbek”. Integruje się w wieku 3-3,5 lat i towarzyszy nam przez całe życie. Niezintegrowany odruch ryjkowy blokuje koordynację między odruchami:ssania, przełykania, wciągania,

żucia i oddychania, utrudnia picie i jedzenie, powoduje słabą kontrolę zamykania ust, blokuje rozwój mowy i dmuchania. W późniejszym okresie życia umożliwia on nabycie umiejętności picia płynów ze szklanki, przez słomkę, dmuchania, całowania. Odruch ten bierze udział w rozwoju mowy i artykułowaniu głosek: j,l,o,u,w,a,e,s,c,z,dz,cz,sz,rz.


ODRUCH DŁONIOWO-BRÓDKOWY BABKINA

Czyli co ma ręka do mowy...

Rozwój tego odruchu stwarza podstawę do rozwoju koordynacji „ręce-usta”, która później przekształca się w koordynację „ręce-język”, służącą rozwojowi mowy i komunikacji. Odruch ten wpływa również na sprawność motoryki dużej i poczucia środka ciała. Wywołanie go polega na naciskaniu palcami na dłonie dziecka leżącego na plecach. Reakcja, która powinna się uaktywnić to otwarcie ust oraz przygięcie głowy w kierunku klatki piersiowej. Jeśli naciśniemy jedną z dłoni uzyskamy obrót głowy w stronę bodźcowanej ręki. Pojawia się od 2. miesiąca życia płodowego rozwijając się aktywnie do 4 miesiąca życia dziecka, aby w tym czasie zintegrować się z ogólnym układem koordynacji „ręce-usta”. Niezintegrowany odruch Babkina może przejawiać się brakiem zdolności manualnych, trudnością w rozwoju prawidłowego chwytu pisarskiego, problemami z mową.


ODRUCH SZUKANIA

Odruch ten pojawia się w 16. tygodniu rozwoju prenatalnego. Wywołuję się go poprzez dotyk kącików ust i/lub środka rowka dolnej i górnej wargi, w której reakcją jest ruch głowy i jej obrót w kierunku bodźca. Integracja następuje między 12. a 15 miesiącem życia dziecka. W wieku niemowlęcym odruch ten pierwotnie jest potrzebny do zlokalizowania źródła pokarmu, następnie daje początek poznawaniu przedmiotów ustami. Niezintegrowany odruch szukania blokuje procesy sensoryczne, hamuje rozwój odruchów wzrokowych i słuchowych. Wpływa na procesy poznawcze takie jak skupianie uwagi, pamięć, myślenie, chęć do twórczości i nauki. U starszych dzieci może objawiać się gryzieniem kołnierzyków, długopisów, paznokci, warg oraz zaciskaniem zębów.


Każdy z wyżej wymienionych odruchów ustno-twarzowych wpływa na rozwój czynności motorycznych aparatu mowy. Prawidłowo zintegrowane odruchy ustno-twarzowe pozwalają człowiekowi budować komunikację językową zależną od sytuacji i kontekstu.


Symptomy nieprawidłowości neurofizjologicznych są widoczne u dzieci już w pierwszych dniach życia - dziecko ma trudności z przyjmowaniem pokarmu: nie domyka ust, zachłystuje się, krztusi się, ma problemy z uchwyceniem piersi, ssaniem, połykaniem, ślini się nadmiernie, odmawia jedzenia.


Jedną z neuromotorycznych terapii integracji odruchów jest metoda dr Swietłany Masgutowej opierająca się na optymalizacji funkcjonowania prawidłowych mechanizmów rozwojowych. Terapia polega na dotyku/masażu/stymulacji okolic szyi, czaszki i twarzy.

 


Bibliografia:

Masgutowa S., Regner A., „Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej”, Wydawnictwo Continuo, Wrocław 2018

Materiały szkoleniowe Integracja Odruchów Ustno – Twarzowych wg Swietłany Masgutowej, poziom 2, Warszawa 2010

 

Motylek Gabinet Logopedyczny Daria Klawitter neurologopeda

NAJCZĘŚCIEJ WYBIERANE

Blog

SuperMamaPlaner